ਵਡਹੰਸੁ ਮਹਲਾ ੩ ॥
vaddahans mahalaa 3 |
Sant Singh KhalsaWadahans, Third Mehl:
Manmohan SinghWadhans 3rd Guru.
Manmohan Singh (Punjabi)ਵਡਹੰਸ ਤੀਜੀ ਪਾਤਸ਼ਾਹੀ।
SikhNet (Spanish)Wadajans, Mejl Guru Amar Das, Tercer Canal Divino.
ਮਾਇਆ ਮੋਹੁ ਗੁਬਾਰੁ ਹੈ; ਗੁਰ ਬਿਨੁ. ਗਿਆਨੁ ਨ ਹੋਈ ॥
maaeaa mohu gubaar hai; gur bin. giaan na hoee |
Sant Singh KhalsaEmotional attachment to Maya is darkness; without the Guru, there is no wisdom.
Manmohan SinghThe love of wealth is spiritual darkness and without the Guru, gnosis is attained not.
Manmohan Singh (Punjabi)ਧਨ-ਦੌਲਤ ਦੀ ਮੁਹੱਬਤ ਆਤਮਿਕ ਅੰਨ੍ਹੇਰਾ ਹੈ। ਗੁਰਾਂ ਦੇ ਬਾਝੋਂ ਗਿਆਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।
Fareedkot Teekaਮਾਇਆ ਕਾ ਜੋ ਮੋਹ ਹੈ ਇਹੀ ਅੰਧਕਾਰ ਹੈ, ਇਸ ਅੰਧੇਰੇ ਮੇਂ ਗੁਰੋਂ ਸੇ ਬਿਨਾਂ ਗਿਆਨ ਨਹੀਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਤਾ॥
Prof. Sahib Singhਮਾਇਆ ਦਾ ਮੋਹ (ਮਾਨੋ) ਘੁੱਪ ਹਨੇਰਾ ਹੈ ਤੇ ਗੁਰੂ ਦੀ ਸਰਨ ਪੈਣ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਆਤਮਕ ਜੀਵਨ ਦੀ ਸੂਝ ਨਹੀਂ ਪੈ ਸਕਦੀ।
ਪਦ ਅਰਥ ਗੁਬਾਰੁ = ਘੁੱਪ ਹਨੇਰਾ। ਗਿਆਨੁ = ਆਤਮਕ ਜੀਵਨ ਦੀ ਸੂਝ।
SikhNet (Spanish)Maya y el apego nos envuelven en la oscuridad; sin el Guru uno no es iluminado.
ਸਬਦਿ ਲਗੇ ਤਿਨ ਬੁਝਿਆ; ਦੂਜੈ ਪਰਜ ਵਿਗੋਈ ॥੧॥
sabad lage tin bujhiaa; doojai paraj vigoee |1|
Sant Singh KhalsaThose who are attached to the Word of the Shabad understand; duality has ruined the people. ||1||
Manmohan SinghThey, who are attached to the Name, understands this but duality has ruined the people.
Manmohan Singh (Punjabi)ਜੋ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹਨ ਉਹ ਇਸ ਨੂੰ ਸਮਝਦੇ ਹਨ। ਦਵੈਤ-ਭਾਵ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਤਬਾਹ ਕਰ ਛੱਡਿਆ ਹੈ।
Fareedkot Teekaਜੋ ਗੁਰ ਸਬਦ ਮੇਂ ਲਗੇ ਹੈਂ ਤਿਨੋਂ ਨੇ ਸ੍ਵੈ ਸਰੂਪ ਕੋ ਬੂਝਾ ਹੈ ਔਰ (ਪਰਜ) ਪਰਜਾ (ਦੂਜੈ) ਦ੍ਵੈਤ ਭਾਵ ਨੇ (ਵਿਗੋਈ) ਖਰਾਬ ਕਰੀ ਹੈ॥੧॥
Prof. Sahib Singhਜੇਹੜੇ ਮਨੁੱਖ ਗੁਰੂ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਵਿਚ ਜੁੜੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸੂਝ ਪੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, (ਨਹੀਂ ਤਾਂ) ਮਾਇਆ ਦੇ ਮੋਹ ਵਿਚ ਫਸ ਕੇ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਖ਼ੁਆਰ ਹੁੰਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ॥੧॥
ਪਦ ਅਰਥ ਸਬਦਿ = ਸ਼ਬਦ ਵਿਚ। ਤਿਨ = ਉਹਨਾਂ ਨੇ। ਦੂਜੈ = ਮਾਇਆ ਦੇ ਮੋਹ ਵਿਚ। ਪਰਜ = ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ। ਵਿਗੋਈ = ਖ਼ੁਆਰ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ ॥੧॥
SikhNet (Spanish)Aquéllos que se entonan en la Palabra, les es revelado el Señor, pero aquéllos que se apegan al otro, son destruidos. (1)
ਮਨ ਮੇਰੇ; ਗੁਰਮਤਿ ਕਰਣੀ ਸਾਰੁ ॥
man mere; guramat karanee saar |
Sant Singh KhalsaO my mind, under Guru's Instruction, do good deeds.
Manmohan SinghO my soul, under Guru's instruction do thou the good deeds.
Manmohan Singh (Punjabi)ਹੇ ਮੇਰੀ ਜਿੰਦੜੀਏ! ਗੁਰਾਂ ਦੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਤਾਬੇ ਤੂੰ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਟ ਅਮਲ ਕਮਾ।
Fareedkot Teekaਹੇ ਮੇਰੇ ਮਨ! ਗੁਰਮਤ ਸੇ (ਸਾਰੁ) ਸ੍ਰੇਸ਼ਟ (ਕਰਣੀ) ਭਗਤੀ ਕਰ ਵਾ ਗੁਰਮਤ ਧਾਰਨ ਕਰਨਾ ਇਹੀ ਸ੍ਰੇਸ਼ਟ ਕਰਣੀ ਹੈ॥
Prof. Sahib Singhਹੇ ਮੇਰੇ ਮਨ! ਗੁਰੂ ਦੀ ਮੱਤ ਲੈ ਕੇ ਜੀਵਨ-ਚਾਲ ਚੱਲ।
ਪਦ ਅਰਥ ਕਰਣੀ = ਜੀਵਨ-ਕਰਤੱਬ। ਸਾਰੁ = ਸੰਭਾਲ।
SikhNet (Spanish)Oh mi mente, actúa sobre la base de la Instrucción del Guru, pues si uno habita siempre en el Señor y Maestro,
ਸਦਾ ਸਦਾ ਹਰਿ ਪ੍ਰਭੁ ਰਵਹਿ; ਤਾ ਪਾਵਹਿ ਮੋਖ ਦੁਆਰੁ ॥੧॥ ਰਹਾਉ ॥
sadaa sadaa har prabh raveh; taa paaveh mokh duaar |1| rahaau |
Sant Singh KhalsaDwell forever and ever upon the Lord God, and you shall find the gate of salvation. ||1||Pause||
Manmohan SinghIf thou ever and ever meditate on the Lord God, then, shalt thou obtain the door of salvation. Pause.
Manmohan Singh (Punjabi)ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਹੀ ਜੇਕਰ ਤੂੰ ਸੁਆਮੀ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰੇਂ, ਤਦ ਤੂੰ ਮੁਕਤੀ ਦੇ ਦਰਵਾਜੇ ਨੂੰ ਪਾ ਲਵੇਗੀਂ। ਠਹਿਰਾਉ।
Fareedkot Teekaਜੇਕਰ ਨਿਤ ਨਿਤ ਹਰਿ ਪ੍ਰਭ ਸੇ ਰਮਣ ਕਰਹਿ ਤੋ (ਮੋਖ ਦੁਆਰੁ) ਗਿਆਨ ਕੋ ਪਾਵੈਗਾ॥੧॥ ਰਹਾਉ ॥
Prof. Sahib Singhਜੇ ਤੂੰ ਸਦਾ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦਾ ਨਾਮ ਸਿਮਰਦਾ ਰਹੇਂ ਤਾਂ (ਮਾਇਆ ਦੇ ਬੰਧਨਾਂ ਤੋਂ) ਖ਼ਲਾਸੀ ਦਾ ਰਸਤਾ ਲੱਭ ਲਏਂਗਾ ॥੧॥ ਰਹਾਉ ॥
ਪਦ ਅਰਥ ਰਵਹਿ = (ਜੇ) ਤੂੰ ਸਿਮਰਦਾ ਰਹੇਂ। ਮੋਖ = ਵਿਕਾਰਾਂ ਤੋਂ ਖ਼ਲਾਸੀ ॥੧॥ ਰਹਾਉ ॥
SikhNet (Spanish)logra pasar por la Puerta de la Salvación. (1-Pausa)
ਗੁਣਾ ਕਾ ਨਿਧਾਨੁ ਏਕੁ ਹੈ; ਆਪੇ ਦੇਇ ਤਾ ਕੋ ਪਾਏ ॥
gunaa kaa nidhaan ek hai; aape dee taa ko paae |
Sant Singh KhalsaThe Lord alone is the treasure of virtue; He Himself gives, and then one receives.
Manmohan SinghThe Lord alone is the treasure of virtues and if He Himself gives, then alone can anyone attain them.
Manmohan Singh (Punjabi)ਕੇਵਲ ਸਾਹਿਬ ਹੀ ਖੂਬੀਆਂ ਦਾ ਖਜ਼ਾਨਾ ਹੈ ਜੇਕਰ ਉਹ ਆਪ ਦੇਵੇ, ਤਦ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੋਈ ਜਣਾਂ ਹਾਸਲ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।
Fareedkot Teekaਨਾਮ ਆਦ ਗੁਣੋਂ ਕਾ ਆਸਰਾ ਏਕ ਹਰੀ ਹੈ, ਜਬ ਆਪ ਦੇਤਾ ਹੈ ਤਬ ਕੋਈ ਪਾਉਤਾ ਹੈ॥
Prof. Sahib Singhਇਕ ਹਰਿ-ਨਾਮ ਹੀ ਸਾਰੇ ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਖ਼ਜ਼ਾਨਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਸ ਖ਼ਜ਼ਾਨੇ ਨੂੰ ਤਦੋਂ ਹੀ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਹਾਸਲ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਪ੍ਰਭੂ ਆਪ ਹੀ ਇਹ ਖ਼ਜ਼ਾਨਾ ਦੇਂਦਾ ਹੈ।
ਪਦ ਅਰਥ ਨਿਧਾਨੁ = ਖ਼ਜ਼ਾਨਾ। ਦੇਇ = ਦੇਂਦਾ ਹੈ। ਕੋ = ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ।
SikhNet (Spanish)El Único Señor es el Tesoro de Virtud; sólo aquél ser a quien el Señor bendice con Sus Bondades,
ਬਿਨੁ ਨਾਵੈ. ਸਭ ਵਿਛੁੜੀ; ਗੁਰ ਕੈ ਸਬਦਿ ਮਿਲਾਏ ॥੨॥
bin naavai. sabh vichhurree; gur kai sabad milaae |2|
Sant Singh KhalsaWithout the Name, all are separated from the Lord; through the Word of the Guru's Shabad, one meets the Lord. ||2||
Manmohan SinghWithout the Name all are separated from the Lord. By Guru's instruction, one meets the Lord.
Manmohan Singh (Punjabi)ਨਾਮ ਦੇ ਬਾਝੋਂ ਸਾਰੇ ਸਾਈਂ ਨਾਲੋਂ ਵਿਛੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਗੁਰਾਂ ਦੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਦੁਆਰਾ ਬੰਦਾ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਮਿਲ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।
Fareedkot Teekaਬਿਨਾਂ ਨਾਮ ਸੇ ਸਾਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਬਿਛੜੀ ਹੂਈ ਹੈ ਅਰ ਗੁਰ ਉਪਦੇਸ਼ ਦੁਆਰਾ ਨਾਮ ਦੇ ਕਰ ਅਪਨੇ ਸਾਥ ਮਿਲਾਉਤਾ ਹੈ॥੨॥
Prof. Sahib Singhਪਰਮਾਤਮਾ ਦਾ ਨਾਮ ਸਿਮਰਨ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਪਰਮਾਤਮਾ ਤੋਂ ਵਿਛੁੜੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਪਰ, ਗੁਰੂ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਵਿਚ ਜੋੜ ਕੇ (ਪ੍ਰਭੂ ਆਪਣੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿਚ) ਮਿਲਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ॥੨॥
ਪਦ ਅਰਥ ਸਬਦਿ = ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਰਾਹੀਂ ॥੨॥
SikhNet (Spanish)las recibe. Sin el Nombre del Señor todos están separados de Su Fuente; la Unión se da a través de la Palabra del Shabd del Guru. (2)
ਮੇਰੀ ਮੇਰੀ ਕਰਦੇ ਘਟਿ ਗਏ; ਤਿਨਾ ਹਥਿ ਕਿਹੁ. ਨ ਆਇਆ ॥
meree meree karade ghatt ge; tinaa hath kihu. na aaeaa |
Sant Singh KhalsaActing in ego, they lose, and nothing comes into their hands.
Manmohan SinghBy practising ego, men have run into loss and nothing has come into their hands.
Manmohan Singh (Punjabi)ਹੰਕਾਰ ਕਰਨ ਦੁਆਰਾ, ਬੰਦੇ ਨੁਕਸਾਨ ਉਠਾ ਗਏ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੱਥ ਪੱਲੇ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਪਿਆ।
Fareedkot Teekaਜੋ ਮੇਰੀ ਮੇਰੀ ਕਰਤੇ ਥੇ ਤਿਨ ਕੇ ਸਭ ਸ਼ੁਭ ਗੁਣ ਘਟ ਗਏ, ਉਨ ਕੇ ਹਾਥ ਮੇਂ ਕੁਛ ਭੀ ਨਹੀਂ ਆਇਆ ਅਰਥਾਤ ਉਨ ਕੋ ਸੁਖ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਹੂਆ ਹੈ॥
Prof. Sahib Singhਮਾਇਆ ਦੀ ਅਪਣੱਤ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਰ ਕਰ ਕੇ ਜੀਵ ਆਤਮਕ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੁੰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ (ਆਤਮਕ ਜੀਵਨ ਦੇ ਸਰਮਾਏ ਵਿਚੋਂ) ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕੁਝ ਭੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ।
ਪਦ ਅਰਥ ਘਟਿ ਗਏ = ਆਤਮਕ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਲਿੱਸੇ ਹੁੰਦੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਹਥਿ = ਹੱਥ ਵਿਚ। ਕਿਹੁ = (ਆਤਮਕ ਜੀਵਨ ਵਿਚੋਂ) ਕੁਝ ਭੀ।
SikhNet (Spanish)Aquéllos que tratan de poseer algo, en realidad no poseen nada. Encontrando al Verdadero Guru,
ਸਤਗੁਰਿ ਮਿਲਿਐ ਸਚਿ ਮਿਲੇ; ਸਚਿ ਨਾਮਿ ਸਮਾਇਆ ॥੩॥
satagur miliai sach mile; sach naam samaaeaa |3|
Sant Singh KhalsaMeeting the True Guru, they find Truth, and merge into the True Name. ||3||
Manmohan SinghMeeting the True Guru, man obtains Truth and is merged in the True Name.
Manmohan Singh (Punjabi)ਸੱਚੇ ਗੁਰਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲ ਕੇ ਇਨਸਾਨ ਸੱਚ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸੱਚੇ ਨਾਮ ਅੰਦਰ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Fareedkot Teekaਸਤਿਗੁਰੋਂ ਕੇ ਮਿਲਨੇ ਸੇ ਸਚ ਨਾਮ ਮੇਂ ਮਿਲੇ ਹੈਂ ਪੁਨਾ ਉਨ ਕਾ ਅੰਤਸਕਰਣ ਸਚੇ ਨਾਮੀ ਮੇਂ ਸਮਾਇਆ ਹੈ॥੩॥
Prof. Sahib Singhਪਰ, ਜੇ ਗੁਰੂ ਮਿਲ ਪਏ ਤਾਂ ਜੀਵ ਸਦਾ-ਥਿਰ ਪ੍ਰਭੂ ਵਿਚ ਜੁੜੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਸਦਾ-ਥਿਰ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਨਾਮ ਵਿਚ ਲੀਨ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ॥੩॥
ਪਦ ਅਰਥ ਸਤਗੁਰਿ ਮਿਲਿਐ = ਜੇ ਗੁਰੂ ਮਿਲ ਪਏ। ਸਚਿ = ਸਦਾ-ਥਿਰ ਪ੍ਰਭੂ ਵਿਚ। ਨਾਮਿ = ਨਾਮ ਵਿਚ ॥੩॥
SikhNet (Spanish)uno obtiene la Verdad y se inmerge en el Verdadero Nombre. (3)
ਆਸਾ ਮਨਸਾ ਏਹੁ ਸਰੀਰੁ ਹੈ; ਅੰਤਰਿ ਜੋਤਿ ਜਗਾਏ ॥
aasaa manasaa ehu sareer hai; antar jot jagaae |
Sant Singh KhalsaHope and desire abide in this body, but the Lord's Light shines within as well.
Manmohan SinghHope and desire abide in this body and the Lord's light, too, burns therein.
Manmohan Singh (Punjabi)ਉਮੈਦ ਤੇ ਖਾਹਿਸ਼ ਇਸ ਦੇਹ ਅੰਦਰ ਵਸਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਭੀ ਉਸ ਅੰਦਰ ਜਗਦਾ ਹੈ।
Fareedkot Teekaਜੋ ਮਨਮੁਖ ਸਰੀਰ ਧਾਰੀ ਹੈਂ ਤਿਨ ਕੀ (ਮਨਸਾ) ਬੁਧ ਮੇਂ ਆਸਾ ਲਗੀ ਰਹੀ ਹੈ ਔਰ ਜੋ ਗੁਰਮੁਖ ਹੈਂ ਤਿਨ ਕੇ ਅੰਤਸਕਰਣ ਮੇਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਹੋ ਰਹਾ ਹੈ॥
Prof. Sahib Singhਮਨੁੱਖ ਦਾ ਇਹ ਸਰੀਰ ਆਸਾ ਅਤੇ ਮਨਸਾ (ਨਾਲ ਬੱਝਾ ਰਹਿੰਦਾ) ਹੈ, (ਗੁਰੂ ਇਸ ਦੇ) ਅੰਦਰ ਆਤਮਕ ਜੀਵਨ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਪਦ ਅਰਥ ਮਨਸਾ = ਮਨ ਦਾ ਫੁਰਨਾ {मनीषा}। ਜੋਤਿ ਜਗਾਏ = ਆਤਮਕ ਜੀਵਨ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਕਰ ਦੇਂਦਾ ਹੈ।
SikhNet (Spanish)Nuestro cuerpo es conducido por el deseo y la esperanza, pero la Luz del Señor también está prendida en el interior.
ਨਾਨਕ. ਮਨਮੁਖਿ ਬੰਧੁ ਹੈ; ਗੁਰਮੁਖਿ. ਮੁਕਤਿ ਕਰਾਏ ॥੪॥੩॥
naanak. manamukh bandh hai; guramukh. mukat karaae |4|3|
Sant Singh KhalsaO Nanak, the self-willed manmukhs remain in bondage; the Gurmukhs are liberated. ||4||3||
Manmohan SinghNanak, the self-wards remain in bondage and the Guru-wards the Lord emancipates.
Manmohan Singh (Punjabi)ਨਾਨਕ, ਆਪ-ਹੁਦਰੇ ਕੈਦ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਗੁਰੂ-ਸਮਰਪਣਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭੂ ਬੰਦ-ਖਲਾਸ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
Fareedkot Teekaਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਜੀ ਕਹਤੇ ਹੈਂ: ਇਸੀ ਤੇ ਮਨਮੁਖ ਆਸਾ ਕਰ ਕੇ ਬੰਧਨੋਂ ਮੇਂ ਪੜੇ ਹੈਂ ਅਰ ਬਬੇਕ ਨੇ ਗੁਰਮੁਖ ਸੰਸਾਰ ਸੇ ਮੁਕਤ ਕਰਾਏ ਗਏ ਹੈਂ॥੪॥੩॥
Prof. Sahib Singhਹੇ ਨਾਨਕ! ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੇ ਪਿਛੇ ਤੁਰਨ ਵਾਲੇ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਰਾਹ ਵਿਚ (ਆਸਾ ਮਨਸਾ ਦੀ) ਰੋਕ ਪਈ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਪਰ, ਗੁਰੂ ਦੀ ਸਰਨ ਪਏ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਖ਼ਲਾਸੀ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ॥੪॥੩॥
ਪਦ ਅਰਥ ਮਨਮੁਖਿ = ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਤੁਰਨ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ। ਬੰਧੁ = ਬੰਨ੍ਹ, ਰੋਕ। ਮੁਕਤਿ = (ਵਿਕਾਰਾਂ ਦੇ ਬੰਧਨਾਂ ਤੋਂ) ਖ਼ਲਾਸੀ ॥੪॥੩॥
SikhNet (Spanish)Dice Nanak, los hombres llenos de ego son amarrados a Maya, mientras los Gurmukjs son emancipados. (4‑3)