ਆਖਣਿ ਅਉਖਾ ਨਾਨਕਾ; ਆਖਿ ਨ ਜਾਪੈ ਆਖਿ ॥੨॥
aakhan aaukhaa naanakaa; aakh na jaapai aakh |2|
ਪਦ ਅਰਥ (ਨੋਟ: ਪਹਿਲੀ ਤੇ ਪੰਜਵੀਂ ਤੁਕ ਦਾ ਹੂ-ਬ-ਹੂ ਇੱਕੋ ਹੀ ਭਾਵ ਹੈ; 'ਆਖਿ ਨ ਜਾਪੀ ਆਖਿ'='ਆਖਿ ਨ ਜਾਪੈ ਆਖਿ', 'ਜਾਪੀ'='ਜਾਪੈ; 'ਆਖਣਿ ਅਉਖਾ ਸੁਨਣਿ ਅਉਖਾ'='ਆਖਣਿ ਅਉਖਾ') ॥੨॥
ਆਖਣਿ ਅਉਖਾ ਨਾਨਕਾ; ਆਖਿ ਨ ਜਾਪੈ ਆਖਿ ॥੨॥
aakhan aaukhaa naanakaa; aakh na jaapai aakh |2|
ਪਦ ਅਰਥ (ਨੋਟ: ਪਹਿਲੀ ਤੇ ਪੰਜਵੀਂ ਤੁਕ ਦਾ ਹੂ-ਬ-ਹੂ ਇੱਕੋ ਹੀ ਭਾਵ ਹੈ; 'ਆਖਿ ਨ ਜਾਪੀ ਆਖਿ'='ਆਖਿ ਨ ਜਾਪੈ ਆਖਿ', 'ਜਾਪੀ'='ਜਾਪੈ; 'ਆਖਣਿ ਅਉਖਾ ਸੁਨਣਿ ਅਉਖਾ'='ਆਖਣਿ ਅਉਖਾ') ॥੨॥
ਪਉੜੀ ॥
paurree |
ਨਾਇ ਸੁਣਿਐ. ਮਨੁ ਰਹਸੀਐ; ਨਾਮੇ ਸਾਂਤਿ ਆਈ ॥
naae suniai. man rahaseeai; naame saant aaee |
ਪਦ ਅਰਥ ਨਾਇ = (ਅਧਿਕਰਣ ਕਾਰਕ, ਇਕ-ਵਚਨ)। ਨਾਇ ਸੁਣਿਐ = (ਪੂਰਬ ਪੂਰਨ ਕਾਰਦੰਤਕ Locative Absolute) ਜੇ ਨਾਮ ਸੁਣੀਏ, ਜੇ ਨਾਮ ਵਿਚ ਸੁਰਤ ਜੋੜੀਏ। ਰਹਸੀਐ = ਖਿੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਨਾਮੇ = ਨਾਮ ਵਿਚ ਹੀ। (ਨੋਟ: ਲਫ਼ਜ਼ 'ਨਾਇ' ਅਤੇ 'ਨਾਉ' ਦਾ ਫ਼ਰਕ ਚੇਤੇ ਰੱਖਣ-ਯੋਗ ਹੈ; ਲਫ਼ਜ਼ 'ਨਾਉ' ਤੋਂ ਲਫ਼ਜ਼ 'ਨਾਇ' ਅਧਿਕਰਣ ਕਾਰਕ ਇਕ-ਵਚਨ ਹੈ)।
ਨਾਇ ਸੁਣਿਐ. ਮਨੁ ਤ੍ਰਿਪਤੀਐ; ਸਭ ਦੁਖ ਗਵਾਈ ॥
naae suniai. man tripateeai; sabh dukh gavaaee |
ਨਾਇ ਸੁਣਿਐ. ਨਾਉ ਊਪਜੈ; ਨਾਮੇ ਵਡਿਆਈ ॥
naae suniai. naau aoopajai; naame vaddiaaee |
ਨਾਮੇ ਹੀ ਸਭ ਜਾਤਿ ਪਤਿ; ਨਾਮੇ ਗਤਿ ਪਾਈ ॥
naame hee sabh jaat pat; naame gat paaee |
ਪਦ ਅਰਥ ਗਤਿ = ਉੱਚੀ ਆਤਮਕ ਅਵਸਥਾ।
ਗੁਰਮੁਖਿ ਨਾਮੁ ਧਿਆਈਐ; ਨਾਨਕ ਲਿਵ ਲਾਈ ॥੬॥
guramukh naam dhiaaeeai; naanak liv laaee |6|
ਸਲੋਕ ਮਹਲਾ ੧ ॥
salok mahalaa 1 |
ਜੂਠਿ ਨ ਰਾਗੀਂ; ਜੂਠਿ ਨ ਵੇਦੀਂ ॥
jootth na raaganee; jootth na vedanee |
ਪਦ ਅਰਥ ਰਾਗੀ = ਰਾਗ (ਗਾਵਣ) ਦੀ ਰਾਹੀਂ। ਵੇਦੀ = ਵੇਦ (ਆਦਿਕ ਧਰਮ-ਪੁਸਤਕਾਂ ਪੜ੍ਹਨ) ਦੀ ਰਾਹੀਂ।
ਜੂਠਿ ਨ ਚੰਦ ਸੂਰਜ ਕੀ ਭੇਦੀ ॥
jootth na chand sooraj kee bhedee |
ਪਦ ਅਰਥ ਭੇਦੀ = ਭੇਦਾਂ ਦੀ ਰਾਹੀਂ। ਕੀ ਭੇਦੀ = ਕੀ ਭੇਦੀਂ, ਦੇ ਭੇਦਾਂ ਦੀ ਰਾਹੀਂ। ਚੰਦ ਸੂਰਜ ਕੀ ਭੇਦੀ = ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਦੇ ਵਖ-ਵਖ ਮੰਨੇ ਹੋਏ ਪਵਿੱਤਰ ਦਿਹਾੜਿਆਂ (ਸਮੇ ਵਖ ਵਖ ਕਿਸਮ ਦੀ ਪੂਜਾ) ਦੀ ਰਾਹੀਂ।
ਜੂਠਿ ਨ ਅੰਨੀ; ਜੂਠਿ ਨ ਨਾਈ ॥
jootth na anee; jootth na naaee |
ਪਦ ਅਰਥ ਅੰਨੀ = ਅੰਨ (ਛੱਡ ਦੇਣ) ਨਾਲ, ਵਰਤ ਰੱਖਣ ਨਾਲ। ਨਾਈ = (ਤੀਰਥਾਂ ਉਤੇ) ਨ੍ਹਾਵਣ ਨਾਲ।
ਜੂਠਿ ਨ ਮੀਹੁ ਵਰ੍ਹਿਐ ਸਭ ਥਾਈ ॥
jootth na meehu varhiai sabh thaaee |
ਪਦ ਅਰਥ ਵਰ੍ਹਿਐ = ਵਰ੍ਹਨ ਨਾਲ।
ਜੂਠਿ ਨ ਧਰਤੀ; ਜੂਠਿ ਨ ਪਾਣੀ ॥
jootth na dharatee; jootth na paanee |
ਪਦ ਅਰਥ ਧਰਤੀ = ਧਰਤੀ (ਦਾ ਰਟਨ ਕਰਨ) ਨਾਲ ਜਾਂ ਗੁਫ਼ਾ ਆਦਿਕ ਬਣਾਣ ਨਾਲ। ਪਾਣੀ = ਪਾਣੀ (ਵਿਚ ਖਲੋ ਕੇ ਤਪ ਕਰਨ) ਨਾਲ।
ਜੂਠਿ ਨ ਪਉਣੈ ਮਾਹਿ ਸਮਾਣੀ ॥
jootth na paunai maeh samaanee |
ਪਦ ਅਰਥ ਪਉਣ = ਹਵਾ, ਸੁਆਸ। ਪਉਣੈ ਮਾਹਿ ਸਮਾਣੀ = ਸੁਆਸਾਂ ਵਿਚ ਲੀਨ ਹੋਣ ਨਾਲ, ਪ੍ਰਾਣਾਯਾਮ ਕੀਤਿਆਂ, ਸੁਆਸਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਦੇ ਅੱਭਿਆਸ ਨਾਲ।
ਨਾਨਕ; ਨਿਗੁਰਿਆ. ਗੁਣੁ ਨਾਹੀ ਕੋਇ ॥
naanak; niguriaa. gun naahee koe |
ਪਦ ਅਰਥ ਨਿਗੁਰਿਆ = ਉਹਨਾਂ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚ ਜੋ ਗੁਰੂ ਦੇ ਦੱਸੇ ਰਸਤੇ ਉਤੇ ਨਹੀਂ ਤੁਰਦੇ।
ਮੁਹਿ ਫੇਰਿਐ; ਮੁਹੁ ਜੂਠਾ ਹੋਇ ॥੧॥
muhi feriai; muhu jootthaa hoe |1|
ਪਦ ਅਰਥ ਮੁਹਿ ਫੇਰਿਐ = ਜੇ (ਗੁਰੂ ਵਲੋਂ) ਮੂੰਹ ਫੇਰੀ ਰੱਖੀਏ। ਜੂਠਾ = (ਨਿੰਦਾ ਆਦਿਕ ਨਾਲ) ਅਪਵਿੱਤਰ ॥੧॥
ਮਹਲਾ ੧ ॥
mahalaa 1 |
ਨਾਨਕ. ਚੁਲੀਆ ਸੁਚੀਆ; ਜੇ ਭਰਿ ਜਾਣੈ ਕੋਇ ॥
naanak. chuleea sucheea; je bhar jaanai koe |
ਪਦ ਅਰਥ ਜੇ ਕੋਇ = ਜੇ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ। ਭਰਿ ਜਾਣੈ = ਚੁਲੀ ਭਰਨੀ ਜਾਣਦਾ ਹੋਵੇ, ਚੁਲੀ ਭਰਨ ਦੀ ਸਮਝ ਹੋਵੇ।
ਸੁਰਤੇ ਚੁਲੀ ਗਿਆਨ ਕੀ; ਜੋਗੀ ਕਾ ਜਤੁ ਹੋਇ ॥
surate chulee giaan kee; jogee kaa jat hoe |
ਪਦ ਅਰਥ ਸੁਰਤਾ = ਵਿਦਵਾਨ ਮਨੁੱਖ। ਗਿਆਨ = ਵਿਚਾਰ। ਜਤੁ = ਮਨ ਨੂੰ ਕਾਮ-ਵਾਸਨਾ ਵਲੋਂ ਰੋਕਣਾ।
ਬ੍ਰਹਮਣ ਚੁਲੀ ਸੰਤੋਖ ਕੀ; ਗਿਰਹੀ ਕਾ ਸਤੁ ਦਾਨੁ ॥
brahaman chulee santokh kee; girahee kaa sat daan |
ਪਦ ਅਰਥ ਗਿਰਹੀ = ਗ੍ਰਿਹਸਤੀ। ਸਤੁ = ਉੱਚਾ ਆਚਰਨ। ਦਾਨੁ = ਸੇਵਾ।
ਰਾਜੇ ਚੁਲੀ ਨਿਆਵ ਕੀ; ਪੜਿਆ ਸਚੁ ਧਿਆਨੁ ॥
raaje chulee niaav kee; parriaa sach dhiaan |
ਪਦ ਅਰਥ ਨਿਆਵ = ਇਨਸਾਫ਼।
ਪਾਣੀ ਚਿਤੁ. ਨ ਧੋਪਈ; ਮੁਖਿ ਪੀਤੈ ਤਿਖ ਜਾਇ ॥
paanee chit. na dhopee; mukh peetai tikh jaae |
ਪਦ ਅਰਥ ਪਾਣੀ = ਪਾਣੀ ਨਾਲ। ਧੋਪਈ = ਧੁਪਦਾ। ਮੁਖਿ = ਮੂੰਹ ਨਾਲ। ਤਿਖ = ਤ੍ਰਿਹ, ਪਿਆਸ।
ਪਾਣੀ ਪਿਤਾ ਜਗਤ ਕਾ; ਫਿਰਿ ਪਾਣੀ ਸਭੁ ਖਾਇ ॥੨॥
paanee pitaa jagat kaa; fir paanee sabh khaae |2|
ਪਦ ਅਰਥ ਜਗਤ ਕਾ ਪਿਤਾ = ਸਾਰੀ ਰਚਨਾ ਦਾ ਮੂਲ-ਕਾਰਨ। ਸਭੁ = ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਨੂੰ। ਖਾਇ = ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਪਰਲੌ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦਾ ਹੈ ॥੨॥
ਪਉੜੀ ॥
paurree |
ਨਾਇ ਸੁਣਿਐ. ਸਭ ਸਿਧਿ ਹੈ; ਰਿਧਿ ਪਿਛੈ ਆਵੈ ॥
naae suniai. sabh sidh hai; ridh pichhai aavai |
ਪਦ ਅਰਥ ਸਿਧਿ ਰਿਧਿ = ਕਰਾਮਾਤੀ ਤਾਕਤਾਂ।
ਨਾਇ ਸੁਣਿਐ. ਨਉ ਨਿਧਿ ਮਿਲੈ; ਮਨ ਚਿੰਦਿਆ ਪਾਵੈ ॥
naae suniai. nau nidh milai; man chindiaa paavai |
ਪਦ ਅਰਥ ਨਉ ਨਿਧਿ = ਨੌ ਖ਼ਜ਼ਾਨੇ (ਭਾਵ, ਜਗਤ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪਦਾਰਥ)। ਮਨ ਚਿੰਦਿਆ = ਮਨ ਦਾ ਚਿਤਵਿਆ ਹੋਇਆ।
ਨਾਇ ਸੁਣਿਐ. ਸੰਤੋਖੁ ਹੋਇ; ਕਵਲਾ ਚਰਨ ਧਿਆਵੈ ॥
naae suniai. santokh hoe; kavalaa charan dhiaavai |
ਪਦ ਅਰਥ ਕਵਲਾ = ਮਾਇਆ।
ਨਾਇ ਸੁਣਿਐ. ਸਹਜੁ ਊਪਜੈ; ਸਹਜੇ ਸੁਖੁ ਪਾਵੈ ॥
naae suniai. sehaj aoopajai; sahaje sukh paavai |
ਪਦ ਅਰਥ ਸਹਜੁ = ਅਡੋਲ ਅਵਸਥਾ, ਆਤਮਕ ਅਡੋਲਤਾ।
ਗੁਰਮਤੀ ਨਾਉ ਪਾਈਐ; ਨਾਨਕ ਗੁਣ ਗਾਵੈ ॥੭॥
guramatee naau paaeeai; naanak gun gaavai |7|
ਸਲੋਕ ਮਹਲਾ ੧ ॥
salok mahalaa 1 |
ਦੁਖ ਵਿਚਿ ਜੰਮਣੁ. ਦੁਖਿ ਮਰਣੁ; ਦੁਖਿ ਵਰਤਣੁ ਸੰਸਾਰਿ ॥
dukh vich jaman. dukh maran; dukh varatan sansaar |
ਪਦ ਅਰਥ ਦੁਖਿ = ਦੁੱਖ ਵਿਚ। ਵਰਤਣੁ = ਵਰਤਣਾ, ਕਾਰ-ਵਿਹਾਰ। ਸੰਸਾਰਿ = ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ।
ਦੁਖੁ ਦੁਖੁ ਅਗੈ ਆਖੀਐ; ਪੜੑਿ ਪੜੑਿ ਕਰਹਿ ਪੁਕਾਰ ॥
dukh dukh agai aakheeai; parra parra kareh pukaar |
ਪਦ ਅਰਥ ਅਗੈ = ਅੱਗੇ ਅੱਗੇ, ਸਾਹਮਣੇ, ਜਿਉਂ ਜਿਉਂ ਦਿਨ ਗੁਜ਼ਰਦੇ ਹਨ। ਪੜ੍ਹ੍ਹਿ = ਪੜ੍ਹ ਕੇ। ਕਰਹਿ ਪੁਕਾਰ = ਪੁਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਵਿਲਕਦੇ ਹਨ।
ਦੁਖ ਕੀਆ ਪੰਡਾ ਖੁਲੑੀਆ; ਸੁਖੁ. ਨ ਨਿਕਲਿਓ ਕੋਇ ॥
dukh keea panddaa khulaeea; sukh. na nikalio koe |
ਦੁਖ ਵਿਚਿ ਜੀਉ ਜਲਾਇਆ; ਦੁਖੀਆ ਚਲਿਆ ਰੋਇ ॥
dukh vich jeeo jalaaeaa; dukheea chaliaa roe |
ਨਾਨਕ. ਸਿਫਤੀ ਰਤਿਆ; ਮਨੁ ਤਨੁ ਹਰਿਆ ਹੋਇ ॥
naanak. sifatee ratiaa; man tan hariaa hoe |
ਪਦ ਅਰਥ ਹਰਿਆ = ਹਰਾ, ਸ਼ਾਂਤੀ ਵਾਲਾ।
ਦੁਖ ਕੀਆ ਅਗੀ ਮਾਰੀਅਹਿ; ਭੀ ਦੁਖੁ ਦਾਰੂ ਹੋਇ ॥੧॥
dukh keea agee maareeeh; bhee dukh daaroo hoe |1|
ਪਦ ਅਰਥ ਅਗੀ = ਅੱਗਾਂ ਨਾਲ। ਮਾਰੀਅਹਿ = ਮਾਰੀਦੇ ਹਨ ॥੧॥
ਮਹਲਾ ੧ ॥
mahalaa 1 |
ਨਾਨਕ. ਦੁਨੀਆ ਭਸੁ ਰੰਗੁ; ਭਸੂ ਹੂ ਭਸੁ ਖੇਹ ॥
naanak. duneea bhas rang; bhasoo hoo bhas kheh |
ਪਦ ਅਰਥ ਨਾਨਕ = ਹੇ ਨਾਨਕ! ਦੁਨੀਆ ਰੰਗੁ = ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਆਨੰਦ। ਭਸੁ = ਸੁਆਹ। ਭਸੂ ਹੂ ਭਸੁ = ਨਿਰੀ ਭੱਸ ਹੀ ਭੱਸ। ਖੇਹ = ਸੁਆਹ।
ਭਸੋ ਭਸੁ ਕਮਾਵਣੀ; ਭੀ ਭਸੁ ਭਰੀਐ ਦੇਹ ॥
bhaso bhas kamaavanee; bhee bhas bhareeai deh |
ਪਦ ਅਰਥ ਦੇਹ = ਸਰੀਰ।
ਜਾ ਜੀਉ ਵਿਚਹੁ ਕਢੀਐ; ਭਸੂ ਭਰਿਆ ਜਾਇ ॥
jaa jeeo vichahu kadteeai; bhasoo bhariaa jaae |
ਪਦ ਅਰਥ ਭਸੂ ਭਰਿਆ = ਸੁਆਹ ਨਾਲ ਲਿੱਬੜਿਆ ਹੋਇਆ। ਜਾਇ = ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਗੈ ਲੇਖੈ ਮੰਗਿਐ; ਹੋਰ ਦਸੂਣੀ ਪਾਇ ॥੨॥
agai lekhai mangiai; hor dasoonee paae |2|
ਪਦ ਅਰਥ ਅਗੈ = ਪਰਲੋਕ ਵਿਚ, ਮਰਨ ਪਿਛੋਂ। ਲੇਖੈ ਮੰਗਿਐ = (ਪੂਰਬ ਪੂਰਨ ਕਾਰਦੰਤਕ, Locative Absolute) ਜਦੋਂ ਕੀਤੇ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਲੇਖਾ ਮੰਗੀਦਾ ਹੈ। ਹੋਰ ਦਸੂਣੀ = ਹੋਰ ਦਸ-ਗੁਣੀ (ਸੁਆਹ)। ਪਾਇ = ਲੈਂਦਾ ਹੈ ॥੨॥
ਪਉੜੀ ॥
paurree |
ਨਾਇ ਸੁਣਿਐ. ਸੁਚਿ ਸੰਜਮੋ; ਜਮੁ ਨੇੜਿ. ਨ ਆਵੈ ॥
naae suniai. such sanjamo; jam nerr. na aavai |
ਪਦ ਅਰਥ ਸੁਚਿ = ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ। ਸੰਜਮੋ = ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੱਸ ਵਿਚ ਲਿਆਉਣਾ।
ਨਾਇ ਸੁਣਿਐ. ਘਟਿ ਚਾਨਣਾ; ਆਨੑੇਰੁ ਗਵਾਵੈ ॥
naae suniai. ghatt chaananaa; aanaer gavaavai |
ਪਦ ਅਰਥ ਘਟਿ = ਹਿਰਦੇ ਵਿਚ।
ਨਾਇ ਸੁਣਿਐ. ਆਪੁ ਬੁਝੀਐ; ਲਾਹਾ ਨਾਉ ਪਾਵੈ ॥
naae suniai. aap bujheeai; laahaa naau paavai |
ਪਦ ਅਰਥ ਆਪੁ = ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ। ਲਾਹਾ = ਲਾਭ।
ਨਾਇ ਸੁਣਿਐ. ਪਾਪ ਕਟੀਅਹਿ; ਨਿਰਮਲ ਸਚੁ ਪਾਵੈ ॥
naae suniai. paap katteeeh; niramal sach paavai |
ਪਦ ਅਰਥ ਸਾਚੁ = ਸਦਾ-ਥਿਰ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਪ੍ਰਭੂ।
ਨਾਨਕ. ਨਾਇ ਸੁਣਿਐ, ਮੁਖ ਉਜਲੇ; ਨਾਉ ਗੁਰਮੁਖਿ ਧਿਆਵੈ ॥੮॥
naanak. naae suniai, mukh ujale; naau guramukh dhiaavai |8|
ਪਦ ਅਰਥ ਗੁਰਮੁਖਿ = ਗੁਰੂ ਦੇ ਦੱਸੇ ਰਾਹ ਉਤੇ ਤੁਰਨ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ ॥੮॥
ਸਲੋਕ ਮਹਲਾ ੧ ॥
salok mahalaa 1 |
ਘਰਿ ਨਾਰਾਇਣੁ; ਸਭਾ ਨਾਲਿ ॥
ghar naaraaein; sabhaa naal |
ਪਦ ਅਰਥ ਘਰਿ = ਘਰ ਵਿਚ। ਨਾਰਾਇਣੁ = ਠਾਕੁਰ ਦੀ ਮੂਰਤੀ। ਸਭਾ ਨਾਲਿ = ਹੋਰ ਮੂਰਤੀਆਂ ਸਮੇਤ।